Trong quá trình hàn cắt kim loại, nhiều người thường chỉ quan tâm đến tia lửa, nhiệt độ cao hoặc nguy cơ bỏng mà ít để ý đến khói hàn. Trên thực tế, khói hàn chứa hỗn hợp các hạt bụi siêu mịn và nhiều loại khí có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu hít phải trong thời gian dài.

Đối với những người thường xuyên làm việc trong xưởng cơ khí, nhà máy sản xuất hoặc công trình xây dựng, việc hiểu rõ tác hại của khói hàn là điều cần thiết để chủ động bảo vệ bản thân.

Khói hàn gồm những thành phần nào?

Khói hàn được tạo ra khi kim loại và vật liệu hàn bị nung nóng đến nhiệt độ rất cao, tạo thành các hạt bụi kim loại siêu nhỏ cùng nhiều loại khí khác nhau.

Tùy theo phương pháp hàn và vật liệu sử dụng, khói hàn có thể chứa:

• Carbon monoxide (CO).
• Ozone (O₃).
• Nitrogen oxides (NOx).
• Mangan.
• Crom.
• Niken.
• Chì hoặc một số kim loại khác trong vật liệu hàn.

Các hạt này có kích thước rất nhỏ nên dễ đi sâu vào phổi, thậm chí đi vào máu sau khi hít phải.

Ảnh hưởng trước mắt đến sức khỏe

Nếu làm việc trong môi trường nhiều khói hàn nhưng thông gió kém, người lao động có thể nhanh chóng gặp các triệu chứng như:

• Cay mắt, chảy nước mắt.
• Kích ứng mũi và cổ họng.
• Ho, khó thở.
• Đau đầu, chóng mặt.
• Buồn nôn.
• Mệt mỏi, giảm khả năng tập trung.

Một số người còn có thể mắc tình trạng sốt khói kim loại (Metal Fume Fever) sau khi hít phải khói từ quá trình hàn kim loại mạ kẽm. Các triệu chứng thường xuất hiện vài giờ sau khi tiếp xúc, bao gồm sốt, ớn lạnh, đau nhức cơ và cảm giác giống cúm.

Những tác động lâu dài

Điều đáng lo ngại là tác hại của khói hàn không chỉ dừng lại ở các triệu chứng tức thời.

Việc tiếp xúc thường xuyên trong nhiều năm có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp mạn tính như viêm phế quản, hen nghề nghiệp hoặc suy giảm chức năng phổi. Một số thành phần trong khói hàn như crom hóa trị sáu hoặc niken còn được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư nếu tiếp xúc kéo dài ở nồng độ cao.

Ngoài ra, mangan trong khói hàn nếu tích lũy lâu ngày cũng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây rối loạn vận động và giảm khả năng phối hợp của cơ thể.

Không chỉ bụi kim loại, khí độc cũng là mối nguy

Bên cạnh bụi kim loại, quá trình hàn còn có thể sinh ra nhiều loại khí độc.

Ví dụ, khí CO được tạo ra trong điều kiện cháy không hoàn toàn và có khả năng làm giảm lượng oxy vận chuyển trong máu. Trong khi đó, ozone và nitrogen oxides có thể gây kích ứng mạnh đường hô hấp, đặc biệt khi hàn trong không gian kín hoặc khu vực thông gió kém.

Điều nguy hiểm là nhiều loại khí này không màu và rất khó nhận biết bằng cảm quan, vì vậy người lao động thường chỉ phát hiện khi cơ thể đã xuất hiện các triệu chứng.

Làm thế nào để giảm nguy cơ hít phải khói hàn?

Để hạn chế ảnh hưởng của khói hàn đến sức khỏe, doanh nghiệp cần kết hợp nhiều biện pháp bảo vệ.

Trước hết, khu vực hàn nên được trang bị hệ thống hút khói cục bộ hoặc thông gió hiệu quả nhằm giảm nồng độ bụi và khí độc trong không khí. Người lao động cũng cần sử dụng mặt nạ hàn và thiết bị bảo hộ có khả năng lọc bụi, lọc khí phù hợp với môi trường làm việc.

Đối với các khu vực hàn trong nhà xưởng kín, bồn chứa hoặc không gian hạn chế, việc kiểm tra chất lượng không khí bằng máy đo khí trước và trong quá trình làm việc là giải pháp được nhiều doanh nghiệp áp dụng. Thiết bị giúp phát hiện sớm các loại khí nguy hiểm như CO, thiếu oxy hoặc khí cháy, từ đó giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động.

Trong những môi trường có nhiều yếu tố rủi ro, máy đo đa khí sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhờ khả năng giám sát đồng thời nhiều loại khí khác nhau thay vì chỉ theo dõi một chỉ tiêu.

Kết luận

Khói hàn không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến hệ hô hấp và sức khỏe tổng thể nếu người lao động thường xuyên tiếp xúc mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp. Đặc biệt, các khí độc sinh ra trong quá trình hàn thường không màu, không mùi và rất khó nhận biết bằng cảm giác.

Vì vậy, bên cạnh việc sử dụng đồ bảo hộ và hệ thống thông gió, doanh nghiệp nên thường xuyên giám sát chất lượng không khí tại khu vực hàn bằng các thiết bị đo khí chuyên dụng. Đây là giải pháp giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn, góp phần tạo ra môi trường làm việc an toàn và bảo vệ sức khỏe cho người lao động.