Khi làm việc với máy hàn điện, nhiều người thường chú ý đến nguy cơ điện giật, bỏng do kim loại nóng hoặc tia lửa bắn ra mà quên mất một tác nhân nguy hiểm khác: ánh sáng hồ quang hàn. Ánh sáng này có cường độ rất mạnh, chứa tia cực tím (UV), ánh sáng nhìn thấy và tia hồng ngoại (IR). Nếu tiếp xúc trực tiếp mà không có biện pháp bảo vệ, người thợ có thể gặp các vấn đề về mắt và da, thậm chí để lại tổn thương lâu dài.

Vậy ánh sáng hàn thực sự nguy hiểm như thế nào và cần làm gì để bảo vệ bản thân khi làm việc cùng THB Viet Nam tìm hiểu ngay dưới đây.
1. Vì sao ánh sáng hồ quang hàn gây hại?

Trong quá trình hàn điện, khi que hàn hoặc dây hàn tạo hồ quang với vật liệu, một lượng năng lượng rất lớn được giải phóng dưới dạng nhiệt và ánh sáng. Ánh sáng hồ quang có cường độ cao, bao gồm ba thành phần chính:

• Tia cực tím (UV): Có khả năng gây tổn thương bề mặt mắt và da khi tiếp xúc trực tiếp. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng viêm giác mạc do tia hồ quang hàn.
• Ánh sáng nhìn thấy: Có độ chói rất lớn, khiến mắt khó chịu, lóa và khó quan sát nếu không sử dụng kính lọc phù hợp.
• Tia hồng ngoại (IR): Mang năng lượng nhiệt, có thể góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương mắt và da khi tiếp xúc với cường độ cao.

Điều đáng nói là tia UV không chỉ ảnh hưởng đến người trực tiếp cầm máy hàn. Những người đứng gần khu vực làm việc, quan sát hồ quang hoặc không có màn chắn bảo vệ cũng có thể bị phơi nhiễm.
2. Ánh sáng hàn gây ra những tác hại gì?

Gây viêm giác mạc do tia hồ quang

Đây là tình trạng thường gặp ở người làm nghề hàn khi không sử dụng mặt nạ hoặc kính bảo hộ đúng cách. Tia UV từ hồ quang có thể làm tổn thương lớp tế bào trên bề mặt giác mạc.

Triệu chứng thường không xuất hiện ngay lập tức mà có thể bắt đầu sau vài giờ tiếp xúc. Người bị ảnh hưởng có thể cảm thấy:

• Đau rát mắt, cảm giác như có cát hoặc dị vật trong mắt.
• Mắt đỏ, chảy nước mắt liên tục.
• Nhạy cảm với ánh sáng, khó mở mắt.
• Nhìn mờ hoặc cảm thấy khó chịu khi nhìn vào nguồn sáng.

Nhiều người thường gọi đây là hiện tượng đau mắt hàn. Nếu gặp các dấu hiệu trên sau khi làm việc, cần ngừng tiếp xúc với hồ quang và đi khám chuyên khoa mắt, đặc biệt khi đau nhiều hoặc thị lực giảm. Không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt hoặc tiếp tục làm việc khi mắt chưa hồi phục.
Làm tăng nguy cơ tổn thương da

Tia UV từ hồ quang hàn có thể tác động trực tiếp lên vùng da không được che chắn. Người thợ có thể bị đỏ da, nóng rát và bỏng giống như khi tiếp xúc với ánh nắng mạnh.

Những vị trí dễ bị ảnh hưởng thường là mặt, cổ, mu bàn tay và cánh tay. Nếu thường xuyên làm việc mà không mặc quần áo bảo hộ phù hợp, da có thể chịu tác động tích lũy từ tia UV, làm tăng nguy cơ lão hóa da và ung thư da.
Gây lóa mắt, ảnh hưởng đến khả năng quan sát

Ánh sáng hồ quang có độ chói rất cao. Khi nhìn trực tiếp hoặc nhìn vào hồ quang mà không có kính lọc phù hợp, mắt có thể bị lóa, xuất hiện hình ảnh lưu lại trong tầm nhìn và khó quan sát các vật thể xung quanh trong một khoảng thời gian.

Điều này không chỉ gây khó chịu mà còn làm tăng nguy cơ tai nạn trong quá trình làm việc, nhất là khi người thợ phải thao tác với các thiết bị cơ khí, vật liệu nóng hoặc máy móc khác.
3. Những ai có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi ánh sáng hàn?

Không chỉ thợ hàn chuyên nghiệp mới cần quan tâm đến vấn đề này. Bất kỳ ai tiếp xúc với ánh sáng hồ quang mà không có biện pháp bảo vệ đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Một số nhóm cần đặc biệt chú ý gồm:

• Thợ hàn cơ khí: Thường xuyên tiếp xúc với hồ quang trong thời gian dài, nguy cơ phơi nhiễm lặp lại cao.
• Thợ sửa chữa dân dụng: Dù chỉ hàn cửa sắt, hàng rào hoặc khung kim loại trong thời gian ngắn vẫn cần bảo vệ mắt và da.
• Người phụ việc trong xưởng: Có thể bị tia hồ quang chiếu vào mắt khi đứng gần vị trí hàn.
• Người mới học hàn: Chưa có nhiều kinh nghiệm nên dễ mắc lỗi nhìn trực tiếp vào hồ quang hoặc sử dụng sai thiết bị bảo hộ.

Đặc biệt, không nên nghĩ rằng chỉ cần đứng cách vị trí hàn vài mét là an toàn. Ánh sáng hồ quang có thể phản xạ từ các bề mặt kim loại và ảnh hưởng đến người xung quanh.
4. Cách bảo vệ mắt và da khi làm việc với máy hàn

Để hạn chế tác hại của ánh sáng hồ quang, người thợ cần trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ ngay cả khi chỉ thực hiện những mối hàn nhỏ.

Sử dụng mặt nạ hàn có kính lọc phù hợp

Đây là thiết bị quan trọng nhất để bảo vệ mắt và khuôn mặt. Mặt nạ cần có kính lọc đạt tiêu chuẩn, lựa chọn cấp độ lọc phù hợp với phương pháp hàn và dòng điện sử dụng. Không nên dùng kính râm thông thường thay cho kính hàn vì chúng không được thiết kế để bảo vệ mắt trước bức xạ hồ quang.

Mặc quần áo bảo hộ chống tia lửa và bức xạ

Nên sử dụng áo dài tay, quần dài bằng vật liệu phù hợp cho công việc hàn, kết hợp với găng tay da và giày bảo hộ. Tránh mặc áo ngắn tay hoặc để hở vùng cổ, cổ tay và mu bàn tay.

Lắp đặt màn chắn khu vực hàn

Trong xưởng cơ khí hoặc nơi có nhiều người cùng làm việc, nên sử dụng rèm chắn hồ quang để hạn chế ánh sáng chiếu sang các vị trí xung quanh. Màn chắn cần là loại chuyên dụng cho công việc hàn, không sử dụng vật liệu thông thường thay thế.

Kiểm tra thiết bị bảo hộ trước khi sử dụng

Kính lọc bị nứt, xước hoặc mặt nạ hàn bị hư hỏng có thể làm giảm khả năng bảo vệ. Vì vậy, người dùng nên kiểm tra thiết bị trước mỗi ca làm việc và thay thế khi phát hiện dấu hiệu hư hại.
5. Một số sai lầm thường gặp khi tiếp xúc với ánh sáng hàn

Trong thực tế, nhiều người vẫn chủ quan với ánh sáng hồ quang vì cho rằng chỉ hàn trong thời gian ngắn sẽ không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, ngay cả một lần tiếp xúc không được bảo vệ cũng có thể gây tổn thương mắt.

Một số sai lầm cần tránh:

• Nhìn trực tiếp vào hồ quang để quan sát mối hàn mà không đeo mặt nạ.
• Dùng kính râm hoặc kính bảo hộ trong suốt thông thường thay cho kính lọc hàn.
• Chỉ bảo vệ người cầm máy mà không lắp màn chắn cho người xung quanh.
• Mặc áo ngắn tay, không đeo găng tay khi hàn.
• Tiếp tục làm việc dù mắt đã có dấu hiệu đau rát, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ.

6. Kết luận

Ánh sáng hồ quang hàn không đơn thuần là nguồn sáng phục vụ quá trình tạo mối hàn mà còn chứa các bức xạ có thể gây tổn thương mắt và da. Viêm giác mạc do tia UV, bỏng da và hiện tượng lóa mắt là những rủi ro người thợ cần đặc biệt chú ý.

Dù sử dụng máy hàn công suất lớn hay các dòng máy hàn mini dùng trong gia đình, việc trang bị mặt nạ hàn, kính lọc phù hợp, quần áo bảo hộ và màn chắn khu vực làm việc vẫn luôn cần thiết. Chủ động bảo vệ bản thân ngay từ đầu sẽ giúp người thợ làm việc an toàn hơn và hạn chế những tổn thương không đáng có.